Op 24 februari 1945 stierf Paul ten Bruin uit Bredevoort in Berlijn als gevolg van tyfus. In de chaotische tijd na de Tweede Wereldoorlog raakte zijn lichaam ongeïdentificeerd. Pas in juli 2025, tachtig jaar na de oorlog, werd zijn lichaam definitief vastgesteld dankzij DNA. In gesprek met Alfons ten Bruin, zijn vrouw Marga en zijn zus Hannie, oomzeggers van Paul ten Bruin.
Door Jos Wessels
Paul ten Bruin
Paul ten Bruin werd op 15 juni 1914 geboren in Bredevoort als achtste en jongste kind van Albert ten Bruin en Johanna Veldkamp. Zijn ouders hadden een kleine manufacturenzaak op de hoek van de Landstraat en de Koppelstraat. Toen Paul vier maanden oud was, overleed zijn vader. Moeder Johanna moest alleen acht kinderen opvoeden en de winkel runnen en dat deed zij kranig. Begin jaren 1920 is een foto gemaakt van het gezin dat geschaard is om de foto van de overleden vader. Wat Paul voor werk heeft gedaan in Bredevoort is niet bekend. In april 1939 verhuisde hij naar Deventer en hij kwam in juli 1940 weer terug. Paul was vrijgezel. Intussen was Nederland bezet door de Duitsers. Die zochten naarstig naar arbeiders voor de Duitse fabrieken; de eigen jongemannen moesten dienen in het Duitse leger. Door de Arbeitseinsatz werden buitenlandse mannen in Duitsland tewerkgesteld. Sommigen gingen aan het begin van de oorlog nog vrijwillig vanwege de hogere lonen. Maar velen werden gedwongen of werden bij razzia’s opgepakt. De situatie van Paul ten Bruin is niet helemaal duidelijk. Vermoedelijk is hij meerdere keren uitgezonden, mogelijk in het begin vrijwillig en later gedwongen. Dat laatste heeft de burgemeester van Aalten na de oorlog verklaard. Zeker is, dat Paul in 1944 tewerkgesteld werd in een fabriek van Blaupunkt in Berlijn. Zijn beroep daar was chauffeur. Door bombardementen en hongersnood werd de situatie daar steeds slechter terwijl de geallieerde legers (Engelsen, Amerikanen en Russen) steeds verder oprukten. In die situatie kreeg Paul ten Bruin tyfus waaraan hij op 24 februari 1945 overleed.
Van een bekend naar een onbekend lichaam
De situatie was chaotisch. Pauls kameraden moesten drie weken wachten voor zij hem konden begraven. Er was gebrek aan materiaal, vermoedelijk was er geen doodskist voorhanden. Pas op 12 maart werd hij begraven op een Berlijns kerkhof. Zijn kameraden hadden zo goed mogelijk de katholieke rituelen gevolgd, schreven zij later aan zijn moeder. De koffer van Paul werd in bewaring gegeven bij een vrouw in Berlijn maar later geplunderd door Russische soldaten.
De familie in Nederland wist toen nog nergens van. Pas na de oorlog stuurde een van de kameraden een brief waarin hij de situatie uit de doeken deed. Het grafnummer werd meegestuurd. In 1948-1949 besloten de Britse bezettingstroepen om de lichamen van buitenlanders in Berlijn op te graven en te transporteren naar het land van herkomst. Daarbij moet een fout zijn gemaakt. Het lichaam van Paul werd gekwalificeerd als Ten Brusin. Hij werd herbegraven in Amersfoort op de Algemene Begraafplaats Rusthof. Omdat Ten Brusin niet voorkwam in de archieven, werd hij genoteerd als een onbekende dode.
Dit was dus niet bekend bij de familie. Moeder Johanna ten Bruin heeft er veel verdriet van gehad dat zij niet het graf van haar jongste zoon kon bezoeken dat naar zij dacht in Berlijn lag. Zij stierf in 1964. Ook op de broers en zussen van Paul en hun kinderen heeft het verhaal veel impact gehad. Al in 1945 had de oudste broer Antoon een zoon gekregen en hem als eerbetoon Paul ten Bruin genoemd.
Na 80 jaar geïdentificeerd
In 2009 bezochten Alfons en Marga ten Bruin het kerkhof in Berlijn om het graf van hun oom Paul te zoeken. Zij konden het uiteraard niet vinden, Paul lag immers in Amersfoort als een onbekende dode. Tot 29 april 2025. Een telefoontje van de Koninklijke Landmacht Dienst Identificatie en Berging stoffelijke resten. Na nauwkeurig onderzoek was men daar tot de conclusie gekomen dat de onbekende dode met de naam Ten Brusin wel eens Paul ten Bruin zou kunnen zijn. Twee neven van de jongere generatie, Alfons en Albert ten Bruin, werden gevraagd om DNA af te staan. Half juli kwam de uitslag: er is een honderd procent match met Paul ten Bruin.
De familie is blij dat er nu zekerheid is. Er is nu sprake van nogmaals een herbegrafenis en wel in Loenen. Maar intussen blijft de naam Paul ten Bruin bestaan. In Aalten woont Siem-Paul ten Bruin, ongeveer acht jaar en vernoemd naar zijn opa Paul ten Bruin uit Lichtenvoorde die op zijn beurt is genoemd naar zijn oom Paul die in 1945 in Berlijn is overleden!
Foto1: Paul ten Bruin. Coll. Familie Ten Bruin
Foto2: Het gezin om 1920. Van links af Bernard, Henk, Albert, Antoon, Willem, moeder Johanna, Leis en Liesbeth. Voor het tafeltje zit Paul ten Bruin.