‘Samen vergroenen’
We starten de avond met de VPRO Tegenlicht documentaire ‘Samen vergroenen’ uit 2023. Gedragswetenschapper Reint Jan Rennes beschrijft de klimaattransitie als een sociaal gebeuren. Het gaat immers over wonen, reizen, eten: dingen die je samen met anderen doet en waar je over praat.
In de documentaire passeren een aantal uit het leven gegrepen situaties de revue. Om de dorpswinkel te behouden roept de 65-jarige eigenaar een vergadering van dorpsbewoners bijeen. Dit draait er op uit dat het dorp de winkel wil behouden, dat er ruim voldoende geld wordt verzameld voor een nieuwe diepvries én dat de dorpswinkel zich ontwikkelt tot een gemeenschappelijke plek, waar mensen zich samen voor inzetten en elkaar ontmoeten. Een ander voorbeeld is de Fixbrigade in Amsterdam. Ze fietsen door de wijk en waar mensen geen kans zien om hun huis te verduurzamen, komt de Fixbrigade een dag (of 2) langs om te isoleren, lampen te vervangen en andere maatregelen te nemen ter verduurzaming van de woning, zodat mensen comfortabeler wonen én zodat de energierekening sterk terugloopt. De energiecoöperatie Zutphen Energie levert energie aan inwoners van Zutphen middels eigen zonnepanelen. Daarnaast hebben zij zich laten inspireren door de Fixbrigade, waardoor er ook in Zutphen zo’n klusfiets rondrijdt; én zij opereren vanuit een pand middenin de stad, waar mensen gewoon binnen kunnen lopen voor een praatje en advies.
Meet Up
Van Zutphen Energie hebben we John Verheijden te gast in de Koppelkerk, naast buurtverbinder Lowie te Dorsthorst uit Oost Gelre. De Achterhoek staat bol van de lokale initiatieven die zowel mensen bij elkaar brengen als de wereld mooier en groener maken. Esther Ruesen, onder andere werkzaam bij 8RHK Ambassadeurs en Huis Landfort, is gespreksleider vanavond.
Hoe wordt je van consument een deelnemer?
Een belangrijk motief om in actie te komen is de prijs van energie – dat zien we in de documentaire en horen we om ons heen. Daarnaast is het noodzakelijk om alternatieven te zien: door initiatieven in je wijk, of door de buren die zonnepanelen op hun dak leggen. Verder speelt intrinsieke motivatie een rol: handelen moet passen bij je waarden en je idealen. Als daarop wordt ingespeeld, groeit de kans dat mensen kleine of grote dingen in hun leven aanpassen: eten, wonen, werken, reizen. Een belangrijk onderdeel, beamen ook John en Lowie, is de fun-factor van een aangepaste levensstijl samen met anderen. John noemt als voorbeeld de Klimaatweek in Zutphen, waarbij een band als Politie Warnsveld speelt en zo mensen op de been brengt om samen iets moois te beleven. De Fixbrigade die in de documentaire werd opgevoerd, is naast een club die goed werk doet voor anderen, ook een plek waar mensen met veel plezier samenwerken en er zelf ook iets uithalen: kennis en ervaring op het gebied van klussen, en deel uitmaken van een leuke groep mensen. We wegen af, wat mensen aanzet om te veranderen: ben je pas bereid om iets aan te passen als je er zelf direct belang bij hebt, of gebeurt dit ook vanuit louter idealistische overwegingen?
‘Mensen hebben vaak veel duwtjes nodig’, zegt John. Gedragsbureau Duwtje, aan de Oudewand in Zutphen, helpt maatschappelijke problemen op te lossen in het hele land, door te kijken welke dingen het gedrag van mensen beïnvloeden. Wat altijd van invloed is, is het gedrag en de handelingen van mensen in de omgeving. Wat de norm is, is zeer bepalend voor wat mensen doen. Als de norm is ‘je neemt lokaal opgewekte energie af’, dan zullen veel mensen zich volgens die norm gedragen. Moeilijk hoeft dat niet te zijn, immers: er zijn al meer dan tien energiecoöperaties in de Achterhoek; in het hele land zijn dat er 750.
Lowie pleit voor geduld en luisteren. Mensen hebben zelf al oplossingen in de dop, in gesprek komt het initiatief zonder veel extra hulp tot bloei. Het is de kunst om niet jouw oplossing aan een ander op te leggen, maar eerst te vragen wat iemand zelf in gedachten had voor de toekomst. Na vele ontmoetingen en mooie voorbeelden worden bijvoorbeeld voor boeren de voordelen zichtbaar van bomen op het terrein: het vermindert de hitte en de dieren en gewassen hebben er ook baat bij.
Wat kan er allemaal nog meer lokaal en in handen van bewoners? Een warmtenet, energiecoöperatie, voedselcoöperatie, zorgcoöperatie, fixbrigade, plekken waar je zo naar binnen kunt wandelen voor advies en een praatje. Het begint steeds van onderaf, bij de burger zelf.
Volgende meet up op vrijdag 11 september in de Koppelkerk. We gaan dan in gesprek naar aanleiding van de documentaire ‘Samen’.
